Naast werkdruk en overbelasting kan ook verveling en onderbelasting een negatieve impact hebben op de prestaties op de magazijnvloer. Dat stelt Madelon van Hooff, die in augustus is benoemd tot hoogleraar occupational health, wellbeing & motivation aan de Open Universiteit. Zij gaat onderzoeken wat verveling en onderbelasting, bijvoorbeeld als gevolg van digitalisering en automatisering, doet met de gezondheid, het welzijn en de motivatie van medewerkers. “Ze kunnen contraproductief gedrag vertonen.”
Over werkdruk, stress en overbelasting zijn boeken vol geschreven. Maar voor onderbelasting en verveling op het werk bestaat relatief weinig aandacht. “Terwijl we al heel lang weten dat onderbelasting net als overbelasting een nadelige invloed heeft op de prestaties van medewerkers. Dat is wat elke psychologiestudent al in het eerste jaar leert”, zegt Madelon van Hooff. “Al heb ik de indruk dat het verandert. In de media zie je naast burn-out wat vaker de term ‘bore-out’ verschijnen.”
Van Hooff is opgeleid als arbeids- en organisatiepsycholoog en heeft gewerkt bij diverse kennis- en onderzoeksinstellingen. Sinds 2014 doet ze onderzoek naar onderbelasting. Vorig jaar heeft ze daar zelfs een boek over gepubliceerd: ‘Meer dan nietsdoen: de psychologie van verveling op het werk’. Als hoogleraar occupational health, wellbeing & motivation aan de Open Universiteit krijgt ze de kans dat onderzoek verder op te pakken. “Mijn benoeming als hoogleraar zie ik als erkenning dat onderbelasting een belangrijk thema is.”
Bang voor hun baan
Onderbelasting komt voor op kantoor, maar ook in omgevingen met fysiek werk zoals magazijnen. Mogelijke oorzaaken zijn de toenemende digitalisering, automatisering en robotisering op de magazijnvloer. Dat daar weinig over gesproken wordt, kan Van Hooff wel begrijpen. “Onderbelasting is doorgaans wat minder zichtbaar dan overbelasting en gaat vaak gepaard met schaamte. Als medewerker maak je een goede indruk als je zegt dat je het druk hebt, niet als je aangeeft te weinig werk te hebben. En soms zijn mensen bang om hun baan te verliezen. Of om minder uren ingepland te worden in het geval ze over een flexibel contract beschikken.”
Of daadwerkelijk onderbelasting optreedt, verschilt per medewerker. De een is daar gevoeliger voor dan de ander. “Daarnaast spelen de kenmerken van het werk een belangrijke rol. Dan hebben we het over zowel kwantiteit als kwaliteit van werk”, vertelt Van Hooff. “Te weinig werk kan leiden tot verveling. Maar ook als een medewerker heel hard moet werken, kan verveling optreden. Bijvoorbeeld als het gaat om geestdodend of repeterend werk.”
Contraproductief gedrag
In het ideale geval is het werk dus niet te moeilijk en niet te makkelijk, niet te veel en niet te weinig. Met voldoende afwisseling en voldoende autonomie om te bepalen hoe je het werk wilt uitvoeren. In een omgeving waarin je waardering krijgt van leidinggevenden en fijn contact hebt met collega’s. “Dat zijn allemaal factoren die een positieve impact hebben”, weet Van Hooff.
Als aan die voorwaarden niet is voldaan, kan de motivatie afnemen. “Met als gevolg dat medewerkers contraproductief gedrag vertonen. Ze onttrekken zich aan het werk door te laat te komen, langere pauzes te nemen of zich ziek te melden terwijl ze niet echt ziek zijn. Ze gaan langzamer werken om de tijd maar vol te krijgen”, weet Van Hooff. “En uiteindelijk kunnen ze depressieve klachten of stress krijgen. Ze kunnen in een passieve toestand raken waarin ze tot helemaal niets meer komen, met allerlei negatieve gevolgen voor het bedrijf en de medewerker zelf.”
Denkvermogen uitgeschakeld
Ook in magazijnen ligt onderbelasting op de loer, onder meer door de toenemende digitalisering, automatisering en robotisering van processen. Waar medewerkers vroeger een papieren lijst met orderregels kregen en zelf mochten invullen hoe ze die afhandelden, worden ze nu stap voor stap door slimme softwaresystemen gestuurd. Door mechanisering en robotisering hoeven ze niet meer te lopen en te zoeken naar artikelen, maar alleen nog het juiste aantal uit een bak te pakken en in een doos te stoppen, conform de aanwijzingen op het scherm. Het denkvermogen is nagenoeg uitgeschakeld.
“Laat ik vooropstellen dat je dit soort ontwikkelingen op het gebied van digitalisering en automatisering niet tegenhoudt. Bedrijven moeten ook hun geld verdienen en steeds efficiënter werken. Maar psychologisch gezien is dit voor het welzijn van medewerkers niet de beste ontwikkeling”, verklaart Van Hooff. “Het werk dat overblijft voor medewerkers, is vrij eentonig en repetitief van aard. Met weinig autonomie en een relatief hoge werkdruk. Een mix van kwantitatieve overbelasting en kwalitatieve onderbelasting. Ik snap dat het zo werkt, maar aan deze ontwikkeling kleven wel wat risico’s.”
Saaiste baan ter wereld
Van Hooff benadrukt dat niet alle medewerkers daaronder lijden. Ze vertelt het verhaal van de Duits-Amerikaanse psycholoog Hugo Münsterberg, die al in 1913 op zoek ging naar de saaiste baan ter wereld. Hij vond een man die een machine bediende die gaten maakte in metalen stroken. Hij hoefde de hele dag niets anders te doen dan die stroken langzaam in de machine te duwen. “Die man vond dat helemaal geen saai, maar juist fantastisch werk. Steeds weer vond hij een nieuwe uitdaging, bijvoorbeeld om het werk nog sneller of net op een andere manier te doen”, zegt de hoogleraar. “Onlangs sprak ik een medewerker die eveneens repetitief werk deed, maar ondertussen naar podcasts luisterde. Dat werkte voor haar prima.”
Ook bedrijven kunnen een en ander doen om onderbelasting te voorkomen. Zet de werkplekken zo neer, dat de medewerkers een praatje kunnen maken. Prettig contact met medewerkers is immers een goede buffer tegen verveling. Of sta toe dat de mensen op de magazijnvloer naar een radio luisteren. Of dat ze – als de veiligheid dat toelaat – oortjes indoen om hun eigen playlist of podcast te beluisteren. “En probeer waar mogelijk voor afwisseling in het werk te zorgen. Soms werkt het om medewerkers even op een andere plek te zetten waar ze andere vaardigheden nodig hebben.”
Onderzoek naar de impact van AI
Eén van de thema’s waarop Van Hooff zich wil richten, is AI. Inzet van deze technologie kan medewerkers heel wat werk uit handen nemen, zowel op de magazijnvloer als in het kantoor waar de planners werken. “Wat de gevolgen van AI zijn, is niet eenduidig. Dat hangt af van de taken die je door AI laat doen en de taken die overblijven voor de medewerkers. Als je alle routinematige taken uit een werkdag haalt, blijft alleen het zware werk over en stijgt het risico op overbelasting. Die lichte, routinematige taken kunnen soms best fijn zijn om te herstellen van de zware, inspannende taken.”
Wie zoveel door AI laat doen dat medewerkers alleen nog maar het proces hoeven te monitoren en controleren, ziet het risico op onderbelasting toenemen. “Dan kunnen medewerkers zich gaan vervelen en voelen ze zich niet meer uitgedaagd. De kunst is om de juiste balans te vinden”, weet Van Hooff. “De komende tijd ga ik kijken hoe we het onderzoek hiernaar kunnen opzetten en financieren. En hoe we daarbij kunnen samenwerken met andere onderzoekers. Onder- en overbelasting is een bij uitstek een thema dat we vanuit verschillende disciplines moeten bekijken, niet alleen vanuit de psychologie.”
